Lean & Agile logistics

Paradygmaty logistyki – LARG – szczupła i zwinna logistyka

Rozwój logistyki i łańcuchów dostaw jest mocno skorelowany z rozwojem przemysłu, a w szczególności procesów związanych z zarządzaniem. Nietrudno zatem przypuszczać, że tam, gdzie pojawiały się koncepcje, metody i narzędzia powiązane z zarządzaniem, w niedalekiej przyszłości przechodziły one na inne operacyjne sfery przedsiębiorstw, takie jak wytwarzanie czy logistyka. Paradygmat LARG jest związany z koncepcjami Lean (szczupłości), Agile (zwinności), Resilient (sprężystości) oraz Green (zieloności) zarządzania, co za tym idzie logistyki i całych łańcuchów dostaw. W prezentowanej „Ciekawostce z logistyki” opisane zostały pierwsze dwa aspekty paradygmatu LARG, a więc szczupłość i zwinność, o których będzie mówić się w kontekście logistyki i łańcuchów dostaw.

Koncepcje Lean oraz Lean Logistics

Koncepcja Lean jest dla wielu organizacji sposobem ograniczania wszelkiego rodzaju marnotrawstwa, który najczęściej przejawia się w redukcji kosztów oraz poprawie jakości i szybkości działania, podnosząc satysfakcję klientów. Odbywa się to poprzez identyfikację oraz eliminację procesów nieprzynoszących wartości organizacji. Sama koncepcja została rozpropagowana przez Womacka, Jonsa i Rosa w książce „Machine that Changed the World”, wydanej w roku 1990 oraz „Lean Thinking” z roku 1996 autorstwa Womacka i Jonesa, która w latach 90-tych stała się bestsellerem. Koncepcja Lean wzięła swoje podstawy z systemu produkcyjnego Toyota (Toyota Production System – TPS), bazującego na kompleksowym zarządzaniu jakością (Total Quality Management – TQM) oraz wykorzystującego metodę „dokładnie na czas” (Just in Time – JiT) do realizacji zleceń według zamówień, tzn. systemu ściągania materiałów „pull”. System „pull” w przeciwieństwie do systemu „push” w dużym uproszczeniu realizuje zadania według zleceń klienta. System „push” bazuje na prognozach, tworząc plany do realizacji. Podstawowymi pojęciami koncepcji Lean są wartość (strumień wartości), przepływ (jego usprawnianie i zapewnienie ciągłości), marnotrawstwa (ich redukcja) i doskonałość (rozumiana poprzez pełną satysfakcję klienta). Koncepcja Lean wyróżnia siedem rodzajów marnotrawstwa, tzn.: nadprodukcję (produkcja towarów niezamówionych), przestoje, braki i ich naprawianie, nadmierne przetwarzanie, nadmierne przemieszczanie, nadmierny transport oraz nadmierne zapasy. Obecnie dodaje się także ósmy rodzaj marnotrawstwa, tzn. niewykorzystanie potencjału pracowników. Zasady Lean wiążą się z podstawowymi pojęciami i stanowią ich rozwinięcie. Dotyczą one długofalowych strategii doskonalenia organizacji, współpracy i włączenia wszystkich pracowników do realizacji celów, redukcji marnotrawstwa, nierównomierności i przeciążenia (Muda, Mura, Muri) poprzez wykorzystanie zarządzania wizualnego, pracy w grupach, systemu JiT, metody wygładzania produkcji Heijunka oraz innych koncepcji, metod, technik i narzędzi.

Koncepcja szczupłej logistyki może być definiowana jako wspólna inicjatywa podmiotów logistycznych, często tworzących łańcuchy dostaw, których nadrzędnym celem jest ograniczanie marnotrawstwa poprzez skuteczną implementację zasady „pull”, redukcję kosztów oraz zwiększanie elastyczności w celu poprawy jakości działań łańcucha dostaw z punktu widzenia klienta końcowego. Szczupła logistyka lub szczupłe łańcuchy dostaw są przeniesieniem zasad Lean, wykorzystywanych w wytwarzaniu i zarządzaniu, na sferę logistyki i łańcuchów dostaw. Koncepcja poszerza zatem swój obszar oddziaływania o otoczenie zewnętrzne przedsiębiorstwa, które stosuje zasady Lean, a więc na cały łańcuch dostaw, począwszy od pozyskania surowców, aż po dystrybucję produktów gotowych. Lean Logistics sprowadza się zatem do identyfikacji, rozpoznania i eliminowania marnotrawstwa w celu poprawy efektywności i szybkości przepływu strumieni rzeczowych, informacyjnych i pieniężnych.

Koncepcja Agile oraz Agile Logistics

Koncepcja Agile bazuje na zdolności organizacji do szybkiego reagowania na zmieniający się, pod względem wielkości i różnorodności, popyt. Jej fundamentem jest wykorzystanie wiedzy rynkowej do identyfikacji zyskownych możliwości na dynamicznie zmieniającym się rynku. Celem koncepcji Agile jest więc podnoszenie elastyczności oraz efektywności organizacji w dostosowywaniu się do zmieniających się potrzeb klienta w jak najkrótszym czasie. Zwinność organizacyjną powinny cechować: wysoka jakość wraz z wysokim stopniem dostosowania produktów do różnorodnych potrzeb klientów (kastomizacją – personalizacja), wysoka dostępność informacji oraz maksymalizacja wartości dodanej, absorbcja kluczowych kompetencji, wrażliwość na kwestie społeczne i środowiskowe, wykorzystanie kombinacji różnorodnych technologii, możliwość odpowiedzi na zmieniający się i wielowymiarowy popyt oraz wewnętrzna i zewnętrzna integracja przedsiębiorstwa.

Zwinna logistyka jest więc zintegrowanym systemem produkcyjnym, logistycznym, jakościowym i informacyjnym, rozbudowującym przedsiębiorstwo o jego zewnętrznych partnerów, a więc o cały łańcuch dostaw, zapewniającym przewagę konkurencyjną poprzez elastyczność, w czasie rzeczywistym, na unikalne i zmieniające się wymagania klientów. Wykorzystuje się do tego zestaw praktyk, narzędzi i technologii umożliwiających strategicznie zorientowanym dostawcom, wytwórcom oraz dystrybutorom skoordynowanie rozproszonych geograficznie i instytucjonalnie zasobów w ujednoliconą i rozbudowaną jedną organizację.  Daje to następujące możliwości i zalety: jednoczesną wymianę informacji w całym przedsiębiorstwie, pełną integrację w każdej fazie logistycznej, płynny i nieprzerwany przepływ towarów i informacji, szybką dostawę 24h niemal w dowolne, globalne miejsce, pełną widoczność różnorodnych zasobów w całym łańcuchu, możliwość adaptacyjności łańcucha dostaw oraz reagowanie w czasie rzeczywistym na wymagania klientów.

Koncepcja Lean sprawdza się najlepiej przy dużych wolumenach produkcji (produkcji wieloseryjnej i masowej), małej różnorodności produktów oraz przewidywalnym otoczeniu zewnętrznym, co pozwala na prognozowanie z mniejszymi błędami. Koncepcja Agile jest dedykowana dla bardziej burzliwego otoczenia, zmieniającego się bardzo dynamicznie, z tendencjami do dużej różnorodności asortymentowej. Należy jednak pamiętać, że bardzo istotną barierą, która uniemożliwia przedsiębiorstwom pełne osiągnięcie korzyści idei Agile, jest złożoność produktów (architektura), wynikająca z chęci ich dostosowania do wysoce spersonalizowanych potrzeb klientów. Porównanie obydwu koncepcji przedstawia Tabela 1.

Tabela 1. Istotność kluczowych cech szczupłości i zwinności

Kluczowe cechy szczupłości i zwinności			Lean	Agile
Wykorzystanie wiedzy rynkowej			XXX	XXX
Organizacja sieciowa/zintegrowane łańcuchy dostaw/strumień wartości			XXX	XXX
Skracanie czasu realizacji zamówienia			XXX	XXX
Eliminacja marnotrawstwa			XXX	XX
Szybka rekonfiguracja sieci			XX	XXX
Odporność/solidność			X	XXX
Równomierny popyt/planowanie równomierne			X	XXX
XXX – Niezbędne	XX – Pożądane	X – Dowolne

Źródło: opracowanie własne na podstawie (Naim & Gosling, 2011)

LeAgile (Leagility) Logistics – szczupło-zwinna logistyka

Kwestia wyboru strategii Lean lub Agile zależna jest od punktu rozdziału (Decoupling Point), do którego możliwa jest realizacja zleceń typu „push” (według prognoz) i od którego realizowane są zlecenia według typu „pull”, czyli na zamówienie. Punkt ten może być umieszczony w różnych fazach logistycznych, od dystrybucji – dominującą strategią jest wtedy Lean, poprzez wytwarzanie (procesy zaopatrzenia i części wytwarzania obsługiwane są przez paradygmat Lean – druga część procesów wytwarzania bliższa wyrobowi końcowemu i dystrybucja według paradygmatu Agile), na zaopatrzeniu kończąc (zdecydowana większość procesów podlega strategii Agile). Optymalny dobór miejsca punktu rozdziału powinien dawać szansę najlepszej reakcji na potrzeby klienta w dół łańcucha dostaw (od rynku poprzez dystrybucję do produkcji i zaopatrzenia – paradygmat Agile), przy jednoczesnym zapewnieniu stałości popytu w jak najdalszym punkcie w górę łańcucha dostaw (w skrajnym przypadku zapewniając masową produkcję powtarzalnych produktów według paradygmatu Lean).

W zależności od umiejscowienia punktu rozdziału możliwe są różne strategie, do których zaliczyć można: projektowanie na zamówienie (engineer-to-order EtO), wytwarzanie na zamówienie (make-to-order MtO), montaż na zamówienie (assembly-to-order AtO), wykańczanie na zamówienie (finisz-to-order FtO), pakowanie na zamówienie (packaging-to-order PtO) oraz produkcja na magazyn (make-to-stock MtS).

Rys. 1. Strategie zależne od punktu rozdziału

Źródło: opracowanie własne

Podsumowanie

Jak widać, zrozumienie położenia punktu rozdziału jest kluczowe z perspektywy wykorzystywania paradygmatów Lean lub Agile. Znacznie łatwiej wykorzystać strategię Lean do eliminacji wszelkiego marnotrawstwa w logistyce i łańcuchach dostaw, aniżeli dostosować do tego strategię Agile. Wydaje się jednak, że obydwa paradygmaty są fundamentalne z punktu widzenia klasycznej logistyki do przodu (Forward logistics), a zrozumienie punktu rozdziału oraz związanych z nim strategii powinno być podstawą analizy każdego łańcucha dostaw.

 

Bibliografia

1. Aktan, H. E., & Akyuz, G. (2017). Positioning the decoupling point along a supply chain: a case study. In J. Productivity and Quality Management (Vol. 22, Number 3).
2. Liker, J. K. (2022). Droga Toyoty. 14 zasad zarządzania wiodącej firmy produkcyjnej świata (II). MT Biznes.
3. Naim, M. M., & Gosling, J. (2011). On leanness, agility and leagile supply chains. International Journal of Production Economics, 131(1), 342–354. https://doi.org/10.1016/j.ijpe.2010.04.045
4. Oliveira-Dias, D., Moyano-Fuentes, J., & Maqueira-Marín, J. M. (2022). Understanding the relationships between information technology and lean and agile supply chain strategies: a systematic literature review. Annals of Operations Research, 312(2), 973–1005. https://doi.org/10.1007/s10479-022-04520-x
5. Pejić, V., Lerher, T., Jereb, B., & Lisec, A. (2016). Lean and Green Paradigms in Logistics: Review of Published Research. Promet – Traffic&Transportation, 28(6), 593–603.
6. Rudberg, M., & Wikner, J. (2004). Mass customization in terms of the customer order decoupling point. Production Planning and Control, 15(4), 445–458. https://doi.org/10.1080/0953728042000238764
7. Swamidass, P. M. (2000). Encyclopedia of Production and Manufacturing Management (P. M. Swamidass, Ed.). Kluwer Academic Publisher.

 

Autor: dr inż. Maciej Bielecki, Katedra Logistyki i Innowacji, Wydział Ekonomiczno-Socjologiczny Uniwersytetu Łódzkiego

Redakcja: dr inż. Barbara Galińska, Instytut Zarządzania, Wydział Organizacji i Zarządzania Politechniki Łódzkiej