Czy produkcja może istnieć bez logistyki?
W „Ciekawostce z logistyki” zawarto rozważania na temat tego, czy produkcja może funkcjonować bez logistyki?. W praktyce mówi się o zarządzaniu produkcją i logistyka bywa niedostrzegana lub niedoceniana. Jednakże już najprostszy proces wytwórczy wymaga:
- dostarczenia surowców,
- ich przemieszczenia,
- przekazania wyrobów gotowych do klienta lub magazynu.
Ogólnie można przyjąć, że produkcja odpowiada na pytanie „co i jak wytwarzać”, a logistyka na „kiedy, gdzie i w jakiej ilości”.
System i proces produkcyjny
System produkcyjny (rysunek 1) stanowi celowo zaprojektowany i zorganizowany układ materialny, energetyczny i informacyjny, eksponowany przez człowieka i służący wytwarzaniu określonych produktów, w celu zaspokojenia potrzeb klientów. Zauważa się, że proces przetwarzania (produkcyjny) wymaga pewnych zasobów wejściowych oraz kończy się pewnymi wyjściami.
Rys. 1. System produkcyjny
Źródło: Durlik I.: Inżynieria zarządzania cz. 1, Placet, Warszawa 2007
Składową systemu produkcyjnego jest proces produkcyjny. Jest to uporządkowany ciąg działań technicznych i organizacyjnych, których celem jest przekształcenie czynników wejściowych (surowców, materiałów, energii, informacji) w wyroby gotowe o określonej wartości użytkowej. Proces produkcyjny obejmuje m.in.:
- przygotowanie produkcji,
- operacje technologiczne,
- transport wewnętrzny,
- magazynowanie międzyoperacyjne,
- kontrolę jakości.
Już na tym etapie widać, że proces produkcyjny nie jest wyłącznie procesem technologicznym, lecz systemem silnie zależnym od przepływów materiałowych i informacyjnych.
Logistyka produkcji
Logistyka produkcji to część logistyki przedsiębiorstwa, odpowiedzialna za:
- planowanie,
- organizowanie,
- sterowanie
- oraz kontrolę przepływów materiałów, półproduktów i informacji
w obrębie procesu produkcyjnego – od momentu dostarczenia materiałów na produkcję, aż do przekazania wyrobów gotowych do magazynu wyrobów gotowych lub bezpośrednio do klienta. Jej głównym celem jest zapewnienie ciągłości produkcji przy możliwie najniższych kosztach i minimalnych zapasach, przy zachowaniu wymaganej jakości i terminowości.
Rys. 2. Składowe logistyki produkcji
Źródło: opracowanie własne
Logistyka produkcji stanowi element integrujący wiele funkcji przedsiębiorstwa, w tym:
- zaopatrzenie – synchronizacja dostaw surowców z harmonogramem produkcji (np. just-in-time),
- planowanie i sterowanie produkcją – powiązanie planów produkcyjnych z rzeczywistą dostępnością materiałów i zdolnościami produkcyjnymi,
- magazynowanie – zarządzanie zapasami surowców, produkcji w toku i wyrobów gotowych,
- transport wewnętrzny – organizacja przepływów między stanowiskami produkcyjnymi,
- dystrybucja – przygotowanie produkcji do wysyłki i realizacji zamówień klientów,
- controlling i finanse – wpływ zapasów, przestojów i błędów logistycznych na koszty i wynik finansowy firmy.
W nowoczesnych przedsiębiorstwach logistyka produkcji jest silnie wspierana przez systemy informatyczne (klasy ERP, MRP, MES).
Korzyści wynikające z dobrej organizacji logistyki produkcji
Dobrze zorganizowana logistyka produkcji przynosi przedsiębiorstwu liczne korzyści, w tym m.in.:
- ciągłość procesu produkcyjnego (brak przestojów z powodu niedoboru materiałów),
- redukcję zapasów i kosztów ich utrzymania,
- skrócenie cyklu produkcyjnego,
- lepsze wykorzystanie maszyn i zasobów pracy,
- większą elastyczność produkcji wobec zmian popytu,
- poprawę terminowości realizacji zamówień,
- wzrost konkurencyjności przedsiębiorstwa.
W efekcie logistyka produkcji staje się nie tylko funkcją wspierającą, ale także narzędziem budowania przewagi konkurencyjnej.
Zła organizacja logistyki produkcji niesie ze sobą istotne zagrożenia, do których zalicza się:
- przestoje produkcyjne i niewykorzystane moce wytwórcze,
- nadmierne lub niedoborowe zapasy,
- chaos informacyjny i błędy planistyczne,
- wydłużenie lead time’u produkcji,
- wzrost kosztów operacyjnych,
- opóźnienia w realizacji zamówień,
- spadek jakości i niezadowolenie klientów.
W skrajnych przypadkach problemy logistyczne mogą uniemożliwić realizację planów produkcyjnych, nawet jeśli przedsiębiorstwo dysponuje nowoczesnym parkiem maszynowym.
Podsumowanie
Produkcja i logistyka produkcji są ze sobą nierozłącznie powiązane. Brak logistyki lub jej zła organizacja powodują dezorganizację procesów produkcyjnych, przestoje, wzrost kosztów i spadek jakości obsługi klienta. Produkcja nie może efektywnie funkcjonować bez sprawnej logistyki, a logistyka produkcji nadaje procesom wytwórczym rytm, stabilność i przewidywalność. Dla współczesnych przedsiębiorstw oznacza to konieczność:
- systemowego spojrzenia na procesy,
- integracji logistyki z planowaniem produkcji,
- traktowania logistyki produkcji jako strategicznego obszaru zarządzania.
Bibliografia
- Durlik I.: Inżynieria zarządzania cz. 1, Placet, Warszawa 2007
- https://elplc.com/logistyka-produkcji/
- Kauf S., Płaczek E., Sadowski A., Szołtysek J., Twaróg S.: Vademecum logistyki. Difin, Warszawa 2016
- Matuszek J.: Logistyka produkcji. Wydawnictwo uczelniane PWSZ w Wałbrzychu, Wałbrzych 2012
- Szymonik A., Nowak I.: Współczesna logistyka. Difin, Warszawa 2018
Autor: dr inż. Michaela Rostek, Instytut Zarządzania, Wydział Organizacji i Zarządzania Politechniki Łódzkiej
Redakcja: dr inż. Barbara Galińska, Instytut Zarządzania, Wydział Organizacji i Zarządzania Politechniki Łódzkiej
