Organizacja produkcji w (nie)codziennym wydaniu
Wyjście do sklepu/ wybór mięsa/ zakup mięsa/ powrót do domu/ przygotowanie mięsa/ krojenie mięsa/ przyprawienie mięsa/ 3 etapy panierowania/ smażenie/ podanie obiadu.
Nie każdy zdaje sobie sprawę, że organizacja produkcji i jej logistyki pomimo, że są pojęciami branżowymi, mają zastosowanie w życiu codziennym. I jak to bywa w życiu…. wszystko zaczyna się od kuchni.
Produkcja kotletów na obiad
Powyżej wymieniono poszczególne czynności, jakie należy wykonać, aby przygotować kotlety, np. na obiad. Nie każdy wie, że jest to po prostu produkcja seryjna. Występuje powtarzalność, wytwarza się partiami produkcyjnymi. I w ten sposób już od kuchni uczymy się organizacji produkcji. Rozpoczynając od zakupu właściwego mięsa, na gotowym kotlecie schabowym kończąc. Na rysunku 1 przedstawiono podział czynności z uwzględnieniem procesów logistycznych. Wyróżnia się przy tym zaopatrzenie, produkcję oraz dystrybucję.
Rys. 1. Proces przygotowania kotletów schabowych
Źródło: opracowanie własne
Zaopatrzenie to element związany z przygotowaniem produkcji. Od właściwego surowca zależy jakość otrzymanego wyrobu gotowego. Osoba, która wybiera miejsce zakupu mięsa schabowego oraz konkretny kawałek mięsa najczęściej kieruje się swoimi własnymi preferencjami smakowymi, zdobytymi poprzez doświadczenie, wizualnym wyglądem surowca i oczywiście ceną. W ten sposób dokonywany jest wybór dostawcy. A przedstawione elementy warunkujące decyzję zakupową to kryteria wyboru dostawcy.
Przygotowanie produkcji to pierwszy z etapów realizowanych przed jej rozpoczęciem. Najlepiej na początek przygotować stanowisko pracy. Należy zastanowić się, jakie inne surowce oraz narzędzia pracy będą potrzebne oraz jak rozplanować stanowisko pracy. Po ich przygotowaniu przechodzi się do produkcji. W przypadku kotletów mięso należy pokroić, przyprawić, rozbić (tutaj kolejność jest zależna od wykonującego), panierować, usmażyć. Każdy proces produkcyjny składa się z kilku etapów i czynności, które należy wykonać w odpowiedniej kolejności. W niektórych przypadkach kolejność ta może być modyfikowana, chociażby jak przyprawianie i rozbijanie mięsa, bądź rozbijanie mięsa a później jego przyprawienie.
Organizowanie produkcji obejmuje wyznaczanie i koordynowanie działalności poszczególnych komórek organizacyjnych (stanowisk pracy) i ich pracowników oraz zespołów tak, aby poprzez właściwe procesy decyzyjne następowało optymalne podzielenie zadań. Na bazie przedstawionej definicji warto zwrócić uwagę na fakt, że w przypadku produkcji kotletów można mieć jedno stanowisko pracy, czyli jedna osoba wykonuje wszystkie czynności lub wiele stanowisk (w zależności od dostępnych zasobów: osób), z podziałem zadań do realizacji. Wtedy podział pracy i organizacja każdego stanowiska pracy jest dostosowana do zakresu wykonywanych czynności. Można też zorganizować kilka stanowisk pracy obsługiwanych przez jedną osobę.
Logistyka produkcji związana jest z przemieszczaniem surowców/elementów przepływu przez poszczególne procesy/stanowiska robocze. W zależności od wybranej odmiany organizacji produkcji dostosowane są środki transportu – w przypadku kotletów jest to czynność wykonywana manualnie. Biorąc pod uwagę logistykę produkcji warto określić partię/serię produkcyjną. Czyli to, czy zastosowany zostanie przepływ jednej sztuki czy kilku sztuk.
Ostatnim wyróżnionym procesem jest dystrybucja – gdzie ma miejsce decyzja o tym, w jaki sposób wyroby gotowe będą dostarczane do klienta. Pierwsza z decyzji to odpowiedź na pytanie: czy klient samodzielnie odbiera produkt? czy jest on do niego dostarczany?. Jeśli będzie mieć miejsce dostawa do klienta to konieczny jest wybór sposobu dostawy. Trzeba również określić, czy klientem jest odbiorca detaliczny czy hurtownik. Jest wiele kanałów dystrybucji, które mogą być wybrane. W przypadku domowej produkcji obiadów można dokonać wyboru, czy klient sam idzie do kuchni i nakłada jedzenie czy gotowy wyrób w postaci talerza z obiadem jest dostarczany na miejsce przy stole.
Jak wynika z powyższego opisu ugotowanie obiadu jest procesem produkcyjnym i podejmuje się w nim wiele decyzji związanych z przygotowaniem, organizacją i jego realizacją. W życiu codziennym nie zastanawiamy się nad tym. Są to czynności, które realizowane są na podstawie nabytej wiedzy i umiejętności przekazywanych z pokolenia na pokolenie.
Organizacja produkcji nie jest taka straszna
Pierwszy przykład nabywania umiejętności związanych z organizacją produkcji może stanowić nawet tak prosta czynność, jak przygotowywanie kotletów schabowych. Choć z pozoru wydaje się to zwykłym zadaniem kulinarnym, w rzeczywistości wymaga ono zaplanowania kolejności działań, przygotowania stanowiska pracy, podziału czynności oraz kontroli jakości. Należy najpierw zgromadzić surowce i narzędzia, następnie przejść przez kolejne etapy produkcji – od rozbicia mięsa, przez panierowanie, aż po smażenie. W ten sposób osoba wykonująca tą czynność uczy się podstaw organizacji pracy, zarządzania czasem oraz utrzymywania powtarzalnej jakości produktu końcowego.
Dobrym miejscem zdobywania umiejętności związanych z organizacją produkcji jest również przedszkole czy szkoła. Odpowiednio zaplanowane i prowadzone zajęcia plastyczno-techniczne mogą pełnić funkcję wprowadzającą do zagadnień związanych z produkcją, logistyką oraz współpracą zespołową. Dzieci, poprzez zabawę i praktyczne działania, uczą się planowania pracy, odpowiedzialności za wykonanie określonych czynności oraz znaczenia dokładności. Przykładem takich zajęć mogą być warsztaty tworzenia ozdób świątecznych, dekoracji sezonowych lub różnych przedmiotów wykonywanych techniką origami.
Najczęściej dzieci wykonujące prace plastyczne pracują indywidualnie. W efekcie powstaje określona liczba wyrobów (np. X sztuk), które są do siebie podobne, jednak różnią się jakością wykonania, starannością oraz czasem realizacji. Taki model pracy, choć rozwija kreatywność jednostki, nie zawsze sprzyja nauce standaryzacji ani utrzymaniu jednolitego poziomu jakości. Chcąc osiągnąć bardziej powtarzalne efekty oraz wprowadzić elementy organizacji produkcji, warto zmienić sposób pracy i wyodrębnić stanowiska robocze.
W takim podejściu każda osoba odpowiada za wykonanie jednej, konkretnej czynności w całym procesie. Przykładowo, jedna osoba może odpowiadać za wycinanie elementów, kolejna za ich składanie, a jeszcze inna za dekorowanie lub kontrolę jakości. Powtarzając wielokrotnie tą samą czynność, uczniowie doskonalą swoje umiejętności manualne, zwiększają tempo pracy oraz osiągają większą precyzję. W efekcie następuje wzrost jakości oraz powtarzalności produktu końcowego, co jest jedną z podstawowych zasad organizacji produkcji.
Zastosowanie liniowej organizacji pracy (tzw. produkcji liniowej) pozwala dodatkowo zwiększyć wydajność. W takim modelu produkt przechodzi kolejno przez różne stanowiska, a każda osoba wykonuje tylko swój etap pracy. Dzięki temu możliwe jest znaczące skrócenie czasu powstawania pojedynczego wyrobu. Przykładowo, podczas indywidualnej pracy wykonanie jednej żabki z origami może zająć uczniowi około 2–3 minut, nawet przy korzystaniu z instrukcji (rysunek 2). Natomiast w systemie liniowym jedna żabka może opuszczać „linię produkcyjną” średnio co około 50 sekund, co wyraźnie pokazuje wzrost efektywności procesu.
Rys. 2. Instrukcja origami wykonania żabek wraz z efektem końcowym
Źródło: opracowanie własne
Prowadzenie zajęć w taki sposób przynosi wiele korzyści edukacyjnych. Dzieci uczą się między innymi:
- czym jest liniowa organizacja produkcji i jakie są jej podstawowe zasady,
- na czym polega specjalizacja stanowisk pracy oraz jakie są jej zalety,
- czym jest jakość produktu i dlaczego warto dbać o jej utrzymanie na stałym poziomie,
- jak ważna jest poprawność wykonywania własnego zadania dla końcowego efektu pracy całego zespołu,
- jak istotną rolę odgrywa logistyka produkcji, czyli odpowiednie przygotowanie materiałów, narzędzi oraz organizacja przepływu pracy.
Dodatkowo uczniowie rozwijają kompetencje społeczne, ucząc się współpracy, komunikacji oraz odpowiedzialności za wspólny rezultat. W ten sposób zajęcia plastyczno-techniczne stają się nie tylko formą rozwijania zdolności manualnych i kreatywności, ale również wprowadzają dzieci w podstawowe zagadnienia związane z funkcjonowaniem procesów produkcyjnych w praktyce.
„Czym skorupka za młodu nasiąknie…”
Powiedzenie oznacza, że nawyki, poglądy i wartości nabyte w dzieciństwie oraz młodości mają kluczowy wpływ na to, jaki człowiek jest w dorosłym życiu i na starość. Nauka zasad organizacji produkcji w najmłodszym wieku może zaczynać się od pomocy rodzicom w obowiązkach domowych, ale również poprzez odpowiednie zajęcia realizowane w procesie edukacji.
Bibliografia
- Durlik I., 2007, Inżynieria zarządzania, Warszawa: Placet
Autor: dr inż. Michaela Rostek, Instytut Zarządzania, Wydział Organizacji i Zarządzania Politechniki Łódzkiej
Redakcja: dr inż. Barbara Galińska, Instytut Zarządzania, Wydział Organizacji i Zarządzania Politechniki Łódzkiej
