Wyzwania ergonomiczne

Wyzwania ergonomiczne w logistyce

Nowe technologie wyręczają lub pomagają człowiekowi w realizacji zadań niebezpiecznych, ciężkich fizycznie czy obciążających psychicznie, które często są codziennością dla pracowników logistyki. Ostatecznie jednak to nadal człowiek ma ostatnie słowo w podejmowaniu decyzji oraz organizacji wykonywania tych już podjętych. Należy mieć świadomość, że to właśnie zmiany technologiczne mają wpływ na zmiany demograficzne, kapitał ludzki i społeczny. Jest to związane z wydłużaniem trwania życia i zwiększaniem jego jakości. Jednocześnie sposób, w jaki kształtuje się demografia wskazuje na kierunki rozwoju technologii. Młodsze pokolenia przestają być w stanie wspierać starsze, bardziej liczne. Ich role przejmują m.in. roboty wspierające. Kolejny aspekt to migracje, mające różne przyczyny: wojny, czynniki ekonomiczne, zmiany klimatyczne. Nie bez znaczenia pozostają również rodzaje generacji, wyróżniające się m.in. innym stylem życia, co wynika chociażby z wcześniej wspomnianych zmian technologicznych.

Demografia

Według informacji Organizacji Narodów Zjednoczonych światowa populacja licząca 8,2 miliarda w roku 2024 będzie rosła przez kolejne 50-60 lat i osiągnie ok. 10,3 miliarda osób w połowie lat 80. XXI wieku. Od tego momentu zacznie nieznacznie spadać, osiągając do końca wieku wartość 10,2 miliarda ludzi. Pod koniec lat 70. oczekiwana liczba osób w wieku powyżej 65. lat ma wynieść 2,2 miliarda i przekroczy populację osób poniżej 18. roku życia. W połowie lat 30. liczba osób powyżej 80 lat będzie większa niż dzieci do 1 roku życia i wyniesie 265 milionów.

Stopniowe starzenie się populacji całego świata przedstawiają poniższe wykresy. O ile liczebność osób do 24. roku życia będzie na niemal stałym poziomie, to wobec całej populacji będzie to malejący odsetek. Około 2030 roku liczba osób w grupie powyżej 25. roku życia zacznie wzrastać, szczególnie odsetek osób powyżej 65 lat. Według prognoz około 2075 roku liczebność globalnej populacji będzie na podobnym poziomie, aczkolwiek z lekką tendencją do obniżania się. Jedyną grupą o silnie rosnącym procentowym udziale w populacji będą osoby powyżej 65. roku życia, czyli tzw. grupa 65+.

Rys. 1. Światowa liczebność populacji w zależności od wieku

Źródło: opracowanie własne

Rys. 2. Procentowy rozkład światowej populacji w zależności od wieku

Źródło: opracowanie własne

W większości państwa świata, szczególnie należących do OECD (Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju, ang. Organisation for Economic Co-operation and Development), jest grupa ludzi w wieku emerytalnym, który wynosi właśnie ok. 65 lat. Jednym z niewielu krajów, w których wiek emerytalny dla kobiet jest niższy i wynosi obecnie ok. 60 lat jest Polska. Zważywszy na tendencje demograficzne, wiele państw przesuwa wiek emerytalny z np. 65 na 70 lat. Inną interesującą daną jest współczynnik liczebności grupy osób w wieku 65+ w stosunku do grupy osób między 15. a 64. rokiem życia. Jest to współczynnik podawany przez Eurostat, wyrażony w liczbie osób z grupy starszej na 100 osób z grupy młodszej. W 2025 wynosił on ok. 35,0% dla krajów UE-21 i według danych podawanych przez OECD przewiduje się, że w 2075 roku osiągnie on 58,6% dla krajów OECD (przy czym grupa młodsza jest liczona od 20. roku życia).

Migracje

Migracje powodują również zmiany demograficzne, a jak pokazują dane z lat ubiegłych dla państw UE-27, zmiany liczby migrantów są dynamiczne. W 2022 roku przybyła rekordowa liczba ponad 6 977 tysięcy imigrantów, a według najnowszych dostępnych danych, w 2024 było ich niemal 5 685 tysięcy. Również w 2024 wyemigrowało 3 166 tysięcy osób. Na dzień 1 stycznia 2025 roku spośród 450,6 miliona ludzi zamieszkujących Unię Europejską:

10,4% urodziło się poza nią,
4,0% urodziło się w kraju UE, w którym obecnie nie zamieszkiwało,
6,8% nie było obywatelem kraju zrzeszonego w UE.

W większości krajów UE liczba imigrantów zwiększyła się w porównaniu z rokiem 2015. Należy jednak zauważyć, że do statystyk nie zostali wliczeni uchodźcy z Ukrainy, którzy przenieśli się do Polski i Słowacji.

Bezpieczeństwo, a właściwie brak jego poczucia w rodzimym kraju, można uznać za główną przyczynę migracji. Konflikty zbrojne, czynniki ekonomiczne, zmiany klimatyczne to zjawiska w znaczący sposób naruszające dobrostan i zmuszające do zmiany miejsca zamieszkania. Obserwowany wzrost nacjonalizmu i populizmu, również związany z ruchem migracyjnym, stawia także wyzwania przy współpracy państw całego świata.

Generacje

Kolejny aspekt związany z demografią, ale i rozwojem technologii, to zmienność generacji. Aktualnie na rynki pracy wchodzi tzw. pokolenie Z (inaczej: Gen Z), a kolejnym będzie pokolenie Alfa. Aczkolwiek zakres lat dla urodzeń kolejnych pokoleń nie jest ściśle i jednomyślnie zdefiniowany, osoby należące do Gen Z to te urodzone między ok. 1997-2012 rokiem, a Alfa ok. 2010-2025. Każde z pokoleń, również tych wcześniejszych, charakteryzuje się swoistym stylem życia, doświadczeniami, a co za tym idzie podejściem do pracy, współpracy, stylu komunikacji, pewnością siebie, obyciem z technologiami itd.. Oczywiście nie można zapomnieć o cechach indywidualnych każdego pracownika, lecz zauważalne są pewne powtarzalne reguły związane z kompetencjami np. społecznymi czy cyfrowymi. Jedną z nich jest to, że młodsze generacje od najmłodszych lat miały styczność z technologiami – nie stanowią one dla nich elementu obcego czy przerażającego. Pokolenia starsze albo uczyły się ich niechętnie, stopniowo, albo wręcz przeciwnie – są z nimi obyte, obsługa nie sprawia większych problemów, lecz znają też życie bez nich.

Wyzwania

Wspomniane kwestie stanowią o tym, że coraz częściej istotny będzie każdy pracownik zdolny do pracy, bez zważania na jego wiek, generację, pochodzenie, płeć czy niepełnosprawność (nie powodującą zupełnej niemożliwości funkcjonowania). Pojawia się zatem konieczność umiejętnego zarządzania różnorodnością w organizacjach, by móc jak najpełniej wykorzystywać dostępny kapitał ludzki. Istotne będzie zapewnienie jak najlepszej kondycji psychofizycznej przez jak najdłuższy czas życia pracowników, również dzięki rozwiązaniom wspomagającym. Jest to jak najbardziej zbieżne z wartościami, którymi kieruje się podejście ergonomiczne.

Część takich rozwiązań jest powiązanych ze wzrostem poziomu wykorzystywanych technologii, w tym automatyzacji, robotyzacji i narzędzi sztucznej inteligencji. Zmieniać się będzie też rola pracownika, który będzie współpracować z cobotami, nadzorować przebieg ich prac i sterować nimi. Tam, gdzie nie będzie to możliwe lub nieopłacalne, należy zwrócić szczególną uwagę na odpowiednią, szeroko pojętą ergonomiczną organizację pracy, z troską o zdrowie i życie pracownika. Tyczy się to m.in. uwzględnienia różnych wymiarów antropometrycznych, możliwości fizycznych, ale także dostosowania tempa i trudności zadań, sposobu przekazywania informacji, komunikacji między pracownikami lub pracownikami i komputerami, zasad współpracy itp.. Różnice w możliwościach fizycznych wynikają głównie z różnic między populacjami (wzrost, budowa ciała inna wśród różnych narodowości) i generacjami (wiek), płcią biologiczną, stanem zdrowia. Na różnice w możliwościach psychicznych w większości wpływać będą również m.in. wiek, stan zdrowia, ale i indywidualne doświadczenia.

Już teraz opracowywane są rozwiązania umożliwiające odbieranie sygnałów od użytkownika bez jego udziału. Mimowolna mimika twarzy, tętno, sygnały bioelektryczne czy reakcje chemiczne mają pozwalać dobierać tempo pracy czy warunki mikroklimatu. Tworzenie tzw. „rozszerzonego człowieka” (ang. augmented human), czyli wyposażanie go w narzędzia stale lub czasowo połączone z człowiekiem, ma mieć na celu „ulepszenie go”. Deficyty skłaniające do takich działań mogą być trwałe lub czasowe (np. z powodu problemów zdrowotnych lub bycia „jedynie” człowiekiem). Badaniom poddawane są rozwiązania ingerujące w fenotyp i genotyp człowieka, a już w 2020 roku nagrodą Nobla wyróżniono metodę CRISPR/Cas9. Pozwala ona na bardzo dokładne i szybkie zmiany w DNA, co może pomóc w zapobieganiu np. chorób genetycznych, ale i przyczynić się do zmiany gatunku ludzkiego w sposób ułatwiający wykonywanie zadań zawodowych.

Póki co warto nie zapominać, że żadne rozwiązanie nie powinno stygmatyzować człowieka, być niekomfortowym w stosowaniu. W powiązaniu z logistyką ciekawym przykładem są egzoszkielety używane w transporcie ręcznym, które jednym pracownikom ułatwiają wykonywanie pracy, a innym to umożliwiają. Rozszerzone możliwości poznawcze być może będą mogły przyspieszać przeprowadzanie skutecznych szkoleń, ale już teraz warto zadbać o odpowiedni dobór metod i narzędzi kształcenia. Korzystanie z symulacji w bezpiecznych warunkach, doświadczanie pewnych zdarzeń może przygotować pracownika na ich zaistnienie w warunkach rzeczywistych skuteczniej niż metody wykładowe czy ćwiczenia bez poczucia zagłębiania się w odgrywanym zdarzeniu. Do tego dobrze nadają się m.in. narzędzia VR (rzeczywistość wirtualna, ang. virtual reality).

Podsumowanie

W obliczu zmian społecznych i technologicznych rynek pracy nieustannie się zmienia i należy być otwartym na konieczność dostosowania się. W kontekście ergonomii jest to związane z odpowiedzią dostosowaną do możliwości i potrzeb psychofizycznych człowieka w środowisku pracy. Wielość i różnorodność stanowisk logistycznych nie pozwala na jednoznaczne wskazanie jednego, najlepszego rozwiązania. Warto pamiętać, że z czasem zanikać będą pewne stanowiska, a inne będą się pojawiać lub ulegać modyfikacjom. Uwzględnienie istotności roli człowieka w procesach powinno jednak pozostać niezmienne.

Bibliografia

Autor: dr inż. Anna Mączewska-Daszyńska, Instytut Marketingu i Zrównoważonego Rozwoju, Wydział Organizacji i Zarządzania Politechniki Łódzkiej

Redakcja: dr inż. Barbara Galińska, Instytut Zarządzania, Wydział Organizacji i Zarządzania Politechniki Łódzkiej

You May Also Like

Modelowanie symulacyjne

Logistyczny paradoks

Nasza Lokalizacja

Szkolenia w BCU już od września