Mały port – duże znaczenie: rola Międzynarodowego Portu w Giurgiulești (Mołdawia) w systemie transportowym regionu
Infrastruktura logistyczna stanowi jeden z najważniejszych elementów funkcjonowania współczesnej gospodarki. Jej rozwój wpływa nie tylko na sprawność przepływu towarów, ale również na konkurencyjność krajów, regionów, poziom bezpieczeństwa gospodarczego czy zdolność reagowania oraz odporność na sytuacje kryzysowe. W szczególności dotyczy to państw o ograniczonym dostępie do szlaków transportowych, dla których nawet niewielkie inwestycje infrastrukturalne mogą mieć strategiczne znaczenie.
Jednym z interesujących przykładów tego typu rozwiązania jest Giurgiulești – jedyny port Mołdawii, zlokalizowany nad Dunajem. Pomimo niewielkich rozmiarów pełni on istotną rolę w systemie transportowym regionu Europy Wschodniej, wspierając rozwój gospodarczy kraju. Ponadto, dzięki żeglowności Dunaju oraz kanałom Sulina i Cernovoda, pełni on także funkcję portu morskiego.
Rys.1. Międzynarodowy Port Giurgiulesti
Źródło: https://gifp.md/
Celem niniejszej „Ciekawostki z logistyki” jest przedstawienie znaczenia portu w Giurgiulești w Mołdawii jako elementu infrastruktury logistycznej, który – mimo swojej relatywnie niewielkiej skali – odgrywa istotną rolę w zapewnieniu dostępności transportowej, zwiększaniu odporności systemu logistycznego oraz wzmacnianiu pozycji gospodarczej regionu.
Położenie oraz charakterystyka infrastruktury terminalowo-portowej
Powstanie portu w Giurgiulești jest ściśle związane z uwarunkowaniami historycznymi oraz geopolitycznymi, gdyż Mołdawia jako państwo śródlądowe, przez długi czas nie posiadała bezpośredniego dostępu do szlaków morskich, co znacząco ograniczało jej możliwości handlowe oraz rozwój infrastruktury transportowej.
Przełomowym momentem było uzyskanie przez Mołdawię niewielkiego odcinka dostępu do Dunaju, co było efektem porozumień granicznych z Ukrainą w latach 90. XX wieku. W wyniku tych ustaleń Mołdawia uzyskała około 600 metrów linii brzegowej nad Dunajem, w rejonie miejscowości Giurgiulești, w zamian za przekazanie Ukrainie innych terenów o znaczeniu komunikacyjnym (odcinek drogi M15). Ta stosunkowo niewielka zmiana terytorialna miała jednak ogromne znaczenie strategiczne i otworzyła zupełnie nowe możliwości operacyjne. Kilkusetmetrowy odcinek dostępu do Dunaju stał się mołdawskim „oknem na świat”. Dostęp do żeglownej rzeki umożliwił bowiem budowę portu, który dzięki połączeniu z Morzem Czarnym otworzył Mołdawii drogę do międzynarodowego transportu morskiego. Pozyskany teren wykorzystano do budowy terminalu portowego, mającego pełnić funkcję ważnego punktu przeładunkowego, obsługującego transport multimodalny, rzeczny, drogowy oraz kolejowy. Niewielka korekta granicy sprawiła, że Mołdawia uzyskała dostęp do Morza Czarnego i skutecznie ten fakt wykorzystała. Międzynarodowy Port Giurgiulesti, położony u ujścia Dunaju, zaledwie kilka kilometrów od granicy z Rumunią i blisko granicy z Ukrainą, może obecnie przyjmować zarówno statki rzeczne, jak i morskie. Przykład Giurgiulești pokazuje, jak nawet niewielkie zmiany graniczne i decyzje polityczne mogą mieć długofalowe konsekwencje dla rozwoju gospodarczego oraz systemów logistycznych.
Rys. 2. Położenie portu Giurgiulesti
Źródło https://gifp.md/
Nowo powstały port w Giurgiulești stanowi interesujący przykład infrastruktury logistycznej o charakterze multimodalnym, integrującej w skuteczny sposób różne gałęzie transportu w jednym węźle przeładunkowym. Jego lokalizacja nad Dunajem umożliwia wykorzystanie transportu rzecznego, który w połączeniu z dostępem do Morza Czarnego stwarza warunki do obsługi transportu morskiego, a także wykorzystania transportu śródlądowego do transportu w kierunku Europy Środkowej i Zachodniej. Jednocześnie port jest powiązany z infrastrukturą drogową i kolejową, co pozwala na sprawną dystrybucję towarów w głąb kraju oraz do państw sąsiednich.
W praktyce oznacza to, że Giurgiulești pełni funkcję portu o znaczeniu nie tylko krajowym, ale również regionalnym. Obsługiwane są tu różne grupy ładunków, w tym paliwa, zboża, materiały masowe oraz w kontenerach. Zróżnicowanie obsługiwanych asortymentów towarowych zwiększa elastyczność operacyjną terminalu oraz jego zdolność do reagowania na zmiany w otoczeniu rynkowym czy potrzeby dotychczasowych, jak też potencjalnych podmiotów, chcących skorzystać z jego usług.
Istotnym elementem funkcjonowania portu jest wspomniana już zdolność do integracji różnych form transportu, co wpisuje się w koncepcję transportu intermodalnego i multimodalnego. Dzięki temu możliwe jest optymalizowanie łańcuchów dostaw, skracanie czasu transportu oraz ograniczanie kosztów logistycznych.
Całościowo, z punktu widzenia gospodarki Mołdawii, obiekt w Giurgiulești pełni rolę strategicznego węzła transportowego, umożliwiającego dywersyfikację kierunków handlu oraz zmniejszenie zależności od infrastruktury transportowej innych państw. Łatwa dostępność transportowa ułatwia eksporterom ekspansję na rynki zagraniczne, dla których zarówno czas i pewność dostawy, jak też koszt transportu ma istotne znaczenie. Jednocześnie funkcjonowanie portu wpisuje się w szerszy system logistyczny regionu Europy Wschodniej, stanowiąc potencjalny element połączeń między rynkami Unii Europejskiej a krajami Europy Wschodniej i Azji. Cały obszar o wielkości 120 ha ma status wolnej strefy ekonomicznej do 2030 roku.
Rys. 3. Odległości z portu do wybranych miast europejskich, do których dotarcie umożliwia żegluga na Dunaju
Źródło: https://gifp.md/
Struktura funkcjonalna portu obejmuje kilka wyspecjalizowanych obszarów przeładunkowych, dostosowanych do obsługi różnych grup ładunków. Szczególne znaczenie ma terminal paliwowy, pełniący także funkcję zapewnienia bezpieczeństwa energetycznego Mołdawii, umożliwiając import paliw drogą wodną. Istotnym elementem jest również infrastruktura przeznaczona do obsługi ładunków masowych, w tym produktów rolnych, takich jak zboża, które stanowią ważną część eksportu regionu. Całość infrastruktury została zaprojektowana w sposób umożliwiający integrację transportu rzecznego z transportem drogowym i kolejowym, co pozwala na efektywne funkcjonowanie łańcuchów dostaw oraz zwiększa elastyczność operacyjną portu. W 2024r. przeładowano ok. 2,6 mln ton towarów, tj. ok. 70% mołdawskiego handlu zagranicznego realizowanego drogą morską.
Rys. 4. Przeładunki w porcie Giurgiulesti w 2025r.
Źródło: https://gifp.md/
Port oferuje również ograniczone możliwości obsługi ładunków kontenerowych oraz drobnicowych, jednak dominującą rolę odgrywa przeładunek paliw oraz ładunków masowych. Rozbudowa infrastruktury w kierunku wydajnego i funkcjonalnego terminala kontenerowego mogłaby dopełnić uniwersalny charakter portu oraz poszerzyć jego ofertę dla przedsiębiorstw poszukujących efektywnych rozwiązań transportowych dla dóbr wysoko przetworzonych.
Warto jeszcze raz podkreślić, że przypadek Giurgiulești stanowi unikatowy przykład wykorzystania niewielkiego fragmentu terytorium położonego w strategicznym węźle transportowym. Lokalizacja u ujścia Dunaju, w bezpośrednim sąsiedztwie granic Rumunii i Ukrainy sprawia, że nawet tak ograniczony dostęp do infrastruktury wodnej może generować ponad proporcjonalne korzyści logistyczne. W praktyce oznacza to, że odpowiednio wykorzystany „skrawek” przestrzeni może pełnić funkcję ważnego elementu systemu transportowego w skali całego regionu.
Struktura własności i znaczenie instytucjonalne
Istotnym elementem funkcjonowania portu w Giurgiulești jest jego struktura własnościowa, która odzwierciedla międzynarodowy charakter tej inwestycji. Operatorem oraz głównym inwestorem jest spółka ICS Danube Logistics SRL, zarejestrowana w Mołdawii, która jest częścią grupy Danube Logistics Holding BV z siedzibą w Holandii.
Znaczenie ma także fakt, że właścicielem grupy Danube Logistics był do niedawna Europejski Bank Odbudowy i Rozwoju (EBOR), co oznaczało, że funkcjonowanie portu jest powiązane z działalnością renomowanej, międzynarodowej instytucji finansowej, której celem jest wspieranie rozwoju gospodarczego oraz stabilności regionu. Podstawą rozwoju portu jest umowa inwestycyjna zawarta w 2004 roku pomiędzy Danube Logistics a rządem Mołdawii. Na jej podstawie rozpoczęto budowę i rozwój infrastruktury portowej, która z czasem przekształciła się w ważny element systemu transportowego kraju.
Taka struktura własnościowa sprawiła, że port w Giurgiulești stanowi przykład infrastruktury o charakterze międzynarodowym, co zwiększa stabilność funkcjonowania portu oraz jego znaczenie w kontekście regionalnym.
Rosnące znaczenie terminala w Giurgiulești zostało także zauważone w państwach sąsiednich. Szczególną rolę odgrywa tu Rumunia, która podjęła działania zmierzające do przejęcia kontroli nad operatorem portu od Europejskiego Banku Odbudowy i Rozwoju. Należąca do państwa rumuńskiego spółka zarządzająca portem w Konstancy 12 lutego 2026r. odkupiła Giurgiuleşti od Europejskiego Banku Odbudowy i Rozwoju. Rząd Rumunii dążył do przejęcia kontroli nad portem od 2023r., powołując się na konieczność zabezpieczenia delty Dunaju przed potencjalną ingerencją państw spoza UE. Celem było także umocnienie pozycji najważniejszego partnera handlowego Mołdawii. Przejęcie kontroli nad Giurgiuleşti nie oznacza jednak przejęcia mołdawskiego terytorium, lecz stanowi element rumuńskiej strategii budowy pozycji portu w Konstancy, jako jednego z najważniejszych nad Morzem Czarnym. Giurgiuleşti ma także stanowić w przyszłości węzeł logistyczny dla firm rumuńskich biorących udział w powojennej odbudowie Ukrainy.
Podsumowanie
Przykład portu w Giurgiulești pokazuje, że znaczenie infrastruktury logistycznej nie zawsze jest wprost proporcjonalne do jej wielkości czy skali inwestycji. Niewielki port, powstały w wyniku relatywnie drobnej zmiany granicznej, stał się jednym z najważniejszych elementów systemu transportowego Mołdawii oraz ogniwem w regionalnej sieci logistycznej Europy Wschodniej. Szczególnie interesujący jest fakt, że fundamentem tego sukcesu było wykorzystanie bardzo ograniczonego obszaru terytorialnego, zlokalizowanego jednak w wyjątkowo korzystnym miejscu.
Dotychczasowa ocena jego funkcjonowania wskazuje, że infrastruktura transportowa może pełnić jednocześnie wiele ról: od narzędzia wspierającego rozwój gospodarczy, przez element zwiększający bezpieczeństwo energetyczne, aż po instrument oddziaływania geopolitycznego. Szczególnie widoczne jest to na przykładzie zmian własnościowych oraz rosnącego zainteresowania portem ze strony Rumunii, co potwierdza jego strategiczne znaczenie dla regionu. Port w Giurgiulești stanowi również przykład skutecznego wykorzystania koncepcji transportu multimodalnego, umożliwiającego udaną integrację różnych gałęzi transportu i zwiększającego efektywność łańcuchów dostaw, a jego dalszy rozwój, w tym potencjalna rozbudowa infrastruktury dla obsługi przewozów kontenerowych może w przyszłości dodatkowo wzmocnić jego rolę w obsłudze handlu międzynarodowego.
Przypadek portu Giurgiulesti pokazuje, jak istotne znaczenie mają trafne decyzje infrastrukturalne i inwestycyjne dla funkcjonowania współczesnych systemów logistycznych. Stanowi on również wartościowy przykład procesu zachodzącego na styku logistyki, gospodarki i geopolityki wskazując, że nawet niewielkie elementy systemu logistycznego mogą odgrywać istotną rolę w jego funkcjonowaniu.
Bibliografia
- Danube Logistics (n.d.). Giurgiulesti International Free Port.: https://danube-logistics.md
- European Bank for Reconstruction and Development (n.d.). Giurgiulesti International Free Port project: https://www.ebrd.com
- European Commission (2011). White Paper: Roadmap to a Single European Transport Area:https://eur lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=COM:2011:0144:FIN:en:PDF
- Notteboom, T., & Rodrigue, J.-P. (2005). Port regionalization: towards a new phase in port development. Maritime Policy & Management: https://doi.org/10.1080/03088830500139885
- Polski Instytut Spraw Międzynarodowych (2026). Rumunia odkupuje jedyny mołdawski port morski: https://www.pism.pl
- Rodrigue, J.-P. (2020). The Geography of Transport Systems. Routledge: DOI:10.4324/9781315618159
- United Nations (2015). Transforming our world: the 2030 Agenda for Sustainable Development: https://sdgs.un.org/2030agenda
- United Nations Economic Commission for Europe (UNECE). (n.d.). Inland transport and logistics: https://unece.org/transport/inland-transport-committee
- World Bank (n.d.). Transport and logistics development reports: https://www.worldbank.org/ext/en/topic/transport
Autor: dr Grzegorz Mazurkiewicz, Instytut Zarządzania, Wydział Organizacji i Zarządzania Politechniki Łódzkiej
Redakcja: dr inż. Barbara Galińska, Instytut Zarządzania, Wydział Organizacji i Zarządzania Politechniki Łódzkiej
