„Od pillar boxów do parcel lockers” – czy e-commerce uratuje brytyjską tradycję?
Cyfrowa transformacja, oznaczająca m.in. znaczne ułatwienie i przyspieszenie komunikacji, zrewolucjonizowała sposoby przekazywania informacji. Tradycyjne metody, czyli listy, kartki pocztowe czy kontakt telefoniczny zostały zastąpione przez e-maile, komunikatory, krótkie wiadomości tekstowe. Oznacza to duże zmiany w naszym codziennym życiu, ale też konieczność dostosowywania się do nich przedsiębiorstw, które przez lata oferowały usługi pocztowe i telekomunikacyjne. Stopniowo z ulic zniknęły budki telefoniczne. Zredukowana została również znacząco liczba skrzynek pocztowych.
Obecnie to telefon komórkowy jest wygodnym narzędziem umożliwiającym zarówno komunikację tekstową, jak i głosową. Zmiana ta jest naturalną konsekwencją ewolucji form komunikacji, ale oznacza także pewną stratę sentymentalno-historyczną. Szczególny przypadek tego zjawiska jest widoczny na Wyspach Brytyjskich, na których zarówno tradycyjna forma czerwonych budek telefonicznych, jak i kolumnowych skrzynek pocztowych (tzw. pillar boxów) wydawała się stałym elementem krajobrazu oraz symbolem utrwalanym na tysiącach zdjęć fotograficznych. Zniknięcie ich z ulic byłoby z jednej strony naturalną konsekwencją zmian, ale z drugiej – dużą stratą dla tradycji i historii usług pocztowych i telekomunikacyjnych, będących także elementem powstawania współczesnego systemu logistycznego. Ikoniczna czerwona skrzynka pocztowa jest powszechnie spotykanym widokiem w całej Wielkiej Brytanii. Przez ponad sto lat te solidne metalowe konstrukcje odgrywały ważną rolę w systemie pocztowym.
Rewolucja Penny Post i narodziny skrzynek pocztowych
W pierwszej połowie XIX wieku wysyłanie listów w Wielkiej Brytanii było kosztowne i czasochłonne. Opłaty zależały od odległości oraz liczby użytych arkuszy papieru, co sprawiało, że komunikacja była przywilejem zarezerwowanym dla zamożnych obywateli. Jednak w 1840 roku system pocztowy przeszedł rewolucję – wraz z wprowadzeniem tzw. Penny Post. Ujednolicona opłata w wysokości jednego pensa za list, niezależnie od jego wagi czy odległości, znacząco zwiększyła liczbę wysyłanych listów oraz dostępność do usług pocztowych.
Wraz z gwałtownym wzrostem liczby przesyłek pojawiła się potrzeba bardziej skutecznego sposobu ich wysyłania. Wcześniej listy pozostawiano w wyznaczonych punktach przyjęć lub przekazywano bezpośrednio pracownikom poczty. W 1852 roku pierwsze skrzynki pocztowe typu pillar box zostały ustawione na Wyspach Normandzkich – Jersey i Guernsey. Były one wykonane z żeliwa i miały kształt sześciokątnych kolumn. Ich sukces doprowadził do wprowadzenia ich na terenie Wielkiej Brytanii w 1853 roku.
Skrzynki typu pillar box ulegały, na przestrzeni lat, różnym zmianom konstrukcyjnym – modyfikowano ich rozmiar, kształt oraz materiały, jednak ich podstawowa funkcja pozostała niezmienna: zapewnienie bezpiecznego i wygodnego sposobu nadawania listów. Skrzynki pillar box od samego początku swojej historii noszą monogram panującego monarchy – symbol na skrzynce odpowiada okresowi jego panowania. Ponad 60% skrzynek pochodzi z czasów królowej Elżbiety II, jedna na dziesięć skrzynek została postawiona w pierwszej połowie XX wieku. Istnieją również egzemplarze z czasów króla Jerzego VI.
Potrzeba zmian
Rozwój technologii cyfrowych doprowadził do znacznego spadku przesyłek listowych. Trend ten wywarł istotny wpływ na operatorów pocztowych, których działalność opierała się głównie na doręczaniu pism. Utrzymanie rozbudowanej infrastruktury logistycznej (w tym pillar boxów) stało się niestety coraz mniej zasadne. W Wielkiej Brytanii Post Office (urząd pocztowy) i Royal Mail to dwie oddzielne organizacje, choć historycznie były częścią jednej struktury. Post Office i Royal Mail stanowiły część General Post Office (GPO), ale w 2012 roku nastąpiło ich rozdzielenie. Obecnie Post Office to sieć placówek pocztowych (ponad 11 000 w Wielkiej Brytanii), które oferują usługi pocztowe, finansowe i administracyjne (np. paszporty, opłaty rachunków, przekazy pieniężne). Royal Mail to natomiast firma zajmująca się doręczaniem listów i paczek – obsługująca system pocztowy i zatrudniająca listonoszy. Współpraca między tymi podmiotami polega na tym, iż Royal Mail świadczy usługi dla Post Office, przyjmując paczki oraz odbierając i doręczając listy. Inaczej zatem niż w Polsce, gdzie te usługi świadczone są przez jeden podmiot, tj. Pocztę Polską, Post Office to sieć placówek pocztowych, a Royal Mail to firma zajmująca się dostawą przesyłek i ich odbiorem z pillar boxów. Ich duża ilość okazała się klasycznym przykładem niedopasowania infrastruktury. Rozbudowany system zaprojektowany dla jednego rodzaju przepływu (listów) stał się niewspółmierny do zapotrzebowania na jego funkcjonowanie. Presja kosztowa operatora usług pocztowych prowadzi zazwyczaj do prób optymalizacji istniejących elementów systemu. W większości przypadków jest to oczywiste i konieczne, jednakże ze względu na brytyjskie przywiązanie do tradycji oraz wspomniane znaczenie kulturowe pillar boxów, skrzynki pocztowe nie mogły być łatwo usunięte bez wywołania sprzeciwu społecznego.
Propozycja rozwiązania
W przeciwieństwie do spadającego wolumenu listów, rozwój e-commerce znacząco zwiększył zapotrzebowanie na usługi dostawy paczek. Klienci oczekują dziś szybkich, elastycznych i niezawodnych form doręczenia czy zwrotów przesyłek. Prowadzi to do powstawania nowych rozwiązań logistycznych w obszarze usług KEP (kurier-express-paczka). Jednym z elementów tej transformacji stały się paczkomaty (parcel-lockers). Zapewniają one wygodę, dostępność oraz redukcję kosztów, umożliwiając odbiór i nadanie przesyłek w dogodnym czasie. Firmy logistyczne intensywnie inwestują w tego typu rozwiązania, zmieniając sposób funkcjonowania systemów dostaw. Zmiana ta jest elementem szerszego trendu przejścia od systemów scentralizowanych do bardziej elastycznych i rynkowych modeli logistyki. Firma Royal Mail w swojej ofercie posiadała już możliwość nadawania i odbierania przesyłek za pomocą parcel lockers (paczkomatów), ale w 2025 roku podjęto próbę wykorzystania w tym celu także pillar boxów – by zaoferować im tzw. „drugie życie”. Royal Mail zaproponował zastosowanie ich jako paczkomatów w formie „skrzynki pocztowej przyszłości”, która jest zasilana energią słoneczną oraz posiada dużą komorę, umożliwiającą nadawanie przesyłek większych niż standardowy rozmiar listu.
W ramach historycznej zmiany, dotyczącej ikonicznej czerwonej skrzynki, nowa, ale zachowująca tradycyjny design ma „maksymalizować wybór i wygodę dla klientów”. Obecnie mogą oni zeskanować swoje przesyłki za pomocą czytnika kodów kreskowych – zasilanego energią z paneli słonecznych (umieszczonych na pokrywie pillar boxów), a następnie umieścić paczkę (do 2 kg) w dużej komorze, która otwiera się w wystarczający sposób, aby umieścić w niej przesyłkę. Klienci (podobnie jak w przypadku parcel lockers) mogą korzystać z tej usługi za pomocą aplikacji Royal Mail, a także uzyskać potwierdzenie nadania oraz śledzić przesyłkę. Ta zmiana określona została przez Royal Mail jako „największy redesign w swojej 175-letniej historii”. W trakcie pilotażu testowano dwa projekty. Ostatecznie zdecydowano wybrać ten, w którym zainstalowany panel słoneczny mniej ingerował w wygląd zewnętrzny. Pozytywny odbiór nowej funkcjonalności urządzenia potwierdził przewidywania operatora, także jeśli chodzi o trend wzrostowy na rynku niewielkich paczek.
Wzrost popularności zakupów online sprawił, że usługi typu click-and-collect znacząco zyskały na znaczeniu. Coraz więcej miejsc – od lokalnych kiosków po stacje benzynowe – oferuje możliwość nadawania i odbioru paczek. Równocześnie dynamicznie rozwija się sieć automatycznych paczkomatów w dogodnych lokalizacjach. Trend ten będzie się utrzymywał, ponieważ zakupy online stają się coraz powszechniejsze, a w przypadku skrzynek pocztowych (w których można tylko nadawać przesyłki) szczególnie istotna jest rosnąca popularność platform sprzedaży rzeczy używanych np. Vinted, w których to właśnie możliwość wygodnego nadania paczki jest decydująca.
Wnioski
Pozytywne przyjęcie nowej formy usługi sprawiło, że Royal Mail rozwija projekt transformacji pillar boxów w nowoczesne urządzenia do nadawania przesyłek (planowane jest 3500 sztuk), licząc także na wzmocnienie swojej pozycji na bardzo konkurencyjnym rynku usług kurierskich w Wielkiej Brytanii, zwłaszcza w obliczu kurczącego się zapotrzebowania na doręczanie przesyłek listowych. Przykładowo w Danii operator Pocztowy PostNord wydał oświadczenie o zakończeniu oferowania tej usługi, z uwagi na jej znikome zainteresowanie i wysoki koszt utrzymywania systemu dla coraz mniejszej liczby klientów. Dotychczasowy model funkcjonowania operatorów pocztowych wydaje się być zatem nie do utrzymania i muszą oni szukać nowych obszarów dla swojej działalności. Przykład zastosowania pillar boxów w charakterze punktu nadawczego, dla nowych cyfrowych platform sprzedażowych, wydaje się być udanym rozwiązaniem wykorzystania posiadanych zasobów, zmiany ich przeznaczenia, a zarazem ocalenia historycznej wartości tradycyjnych urządzeń i ich bezpowrotnej likwidacji. Okazuje się, że znaczenie czynników kulturowych może wpływać na decyzje dotyczące utrzymania infrastruktury i konkurowanie z innowacyjnymi rozwiązaniami w tym zakresie. Nawet najbardziej nowoczesne kanały e-commerce potrzebują sprawnego i prostego systemu nadawania paczek, a pillar boxy są przecież niemal na każdym rogu ulicy brytyjskich miast. Wystarczyło je tylko nieco dostosować do nowych wymagań rynku. Nawiązując zatem do tytułu niniejszej „Ciekawostki z logistyki” należy stwierdzić, że e-commerce nie „ratuje” tradycji w jej pierwotnej formie, ale umożliwia jej dalsze funkcjonowanie w zmienionej, bardziej funkcjonalnej postaci, realizując etap tzw. first mile. Przypadek pillar boxów stanowi przykład adaptacji infrastruktury w warunkach transformacji systemów logistycznych, gdzie kluczową rolę odgrywa elastyczność i zdolność do zmiany.
Bibliografia
- BBC News. (2024). Royal Mail unveils ‘postbox of the future’ with solar panels and barcode scanner.
https://www.bbc.com/news/articles/cgln72rgrero - BBC News. (2024). Solar-powered postboxes to be rolled out across UK.
https://www.bbc.com/news/articles/c23005kmxz1o - The Guardian. (2025, April 10). Royal Mail trials postbox with parcel hatch and solar panels.
https://www.theguardian.com - The Independent. (2025). Royal Mail postbox trial with barcode scanner and parcel hatch.
https://www.independent.co.uk/news/uk/home-news/royal-mail-postbox-trial-barcode-scanner-b2730837.html - Postal Museum. (n.d.). Letter boxes: A brief history.
https://www.postalmuseum.org - Royal Mail. (n.d.). Parcel postboxes.
https://www.royalmail.com/services-near-you/parcel-postboxes#/ - (2024). E-commerce market growth in the United Kingdom.
https://www.statista.com - Morganti, E., Seidel, S., Blanquart, C., Dablanc, L., & Lenz, B. (2014).
The impact of e-commerce on final deliveries: Alternative parcel delivery services in France and Germany. Transportation Research Procedia, 4, 178–190 https://doi.org/10.1016/j.trpro.2014.11.014 - Christopher, M. (2016). Logistics & supply chain management (5th ed.). Pearson
Autor: dr Grzegorz Mazurkiewicz, Instytut Zarządzania, Wydział Organizacji i Zarządzania Politechniki Łódzkiej
Redakcja: dr inż. Barbara Galińska, Instytut Zarządzania, Wydział Organizacji i Zarządzania Politechniki Łódzkiej
